Η σχέση ψυχολογίας και διατροφής: Όταν το φαγητό γίνεται διέξοδος

Μια φράση που ακούμε συχνά είναι πως «όλα ξεκινούν από το μυαλό». Η ψυχολογία παίζει καθοριστικό ρόλο και στην προσπάθεια απώλειας βάρους. Κάθε αλλαγή που αφορά τον τρόπο ζωής μας, είτε μέσα από τη διατροφή είτε μέσω της σωματικής άσκησης, απαιτεί πρώτα να πιστέψουμε εμείς οι ίδιοι ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε. Χωρίς αυτή τη βάση, ακόμη και το καλύτερο πρόγραμμα δυσκολεύεται να αποδώσει. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος, άλλωστε, έχει έναν παράξενο τρόπο να σαμποτάρει ό,τι τον βγάζει από τη βολή του. Εξαιρετικός μηχανισμός επιβίωσης για τις σπηλιές, λιγότερο χρήσιμος μπροστά σε ένα οικογενειακό ταψί παστίτσιο στις 11 το βράδυ.

Ένα από τα σημαντικότερα βήματα είναι να κατανοήσουμε τα συναισθήματα που έχουμε συνδέσει με το φαγητό. Πόσες φορές ανοίγουμε το ψυγείο όχι επειδή πεινάμε πραγματικά, αλλά επειδή είμαστε αγχωμένοι, κουρασμένοι, στεναχωρημένοι ή πιεσμένοι; Η κατάσταση αυτή ονομάζεται συναισθηματική υπερφαγία και πολλές φορές οδηγεί στην κατανάλωση περιττών θερμίδων, καθώς χρησιμοποιούμε το φαγητό ως μέσο εκτόνωσης ή προσωρινής ανακούφισης.

Πριν καταναλώσουμε κάποιο τρόφιμο, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε γιατί το επιθυμούμε εκείνη τη στιγμή. Πρόκειται για πραγματική πείνα ή για μια συναισθηματική ανάγκη; Το ζητούμενο δεν είναι η στέρηση, αλλά η επίγνωση. Να μπορούμε δηλαδή να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας με πιο λειτουργικούς τρόπους, χωρίς να καταφεύγουμε αυτόματα στο φαγητό.

Η παγίδα της υπερβολής στις δίαιτες

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν σκεφτεί κάποια στιγμή να ξεκινήσουν δίαιτα. Από την αρχή, όμως, είναι σημαντικό να θέτουμε ρεαλιστικούς και σταδιακούς στόχους. Δεν είναι εύκολο από τη μία μέρα στην άλλη να αποκλείσουμε εντελώς τρόφιμα που μας αρέσουν ή έχουμε συνηθίσει να καταναλώνουμε. Η υπερβολική πίεση και ο αυστηρός έλεγχος συχνά οδηγούν σε καταπίεση, η οποία αργότερα εκφράζεται μέσα από έντονα «ξεσπάσματα» και υπερφαγικά επεισόδια. Το ανθρώπινο σώμα και η ψυχολογία σπάνια συνεργάζονται καλά με το «από Δευτέρα τέλος τα πάντα». Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη αποτυχημένες επαναστάσεις και ψυγεία που άνοιξαν στις 2 τα ξημερώματα.

Παράλληλα, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι στην απώλεια βάρους υπάρχουν και παράγοντες που δεν μπορούμε να ελέγξουμε απόλυτα, όπως οι ορμόνες, το στρες, η ποιότητα ύπνου ή ακόμη και η καθημερινή κόπωση. Για αυτό και η διαδικασία χρειάζεται υπομονή, συνέπεια και κατανόηση προς τον εαυτό μας.

Μαθαίνοντας να χτίζουμε υγιή σχέση με το φαγητό

Σημαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την τροφή. Όταν επιλέγουμε ποιοτικές και θρεπτικές τροφές, συχνά αισθανόμαστε καλύτερα, γιατί γνωρίζουμε ότι φροντίζουμε τον οργανισμό μας. Οι υγιεινές διατροφικές επιλογές χρειάζεται να συνδεθούν στο μυαλό μας με θετικά συναισθήματα και όχι με τιμωρία ή στέρηση.

Ακόμη και ο τρόπος που τρώμε επηρεάζει τόσο το σώμα όσο και την ψυχολογία μας. Είναι σημαντικό να τρώμε χωρίς άγχος, αργά και συνειδητά, απολαμβάνοντας το φαγητό μας. Με αυτόν τον τρόπο αντιλαμβανόμαστε πιο εύκολα το αίσθημα κορεσμού και χορταίνουμε πιο γρήγορα. Το σώμα χρειάζεται χρόνο για να καταλάβει ότι έφαγε. Δεν είναι εφαρμογή κινητού να κάνει άμεσο refresh. Αν και μερικές φορές οι άνθρωποι φέρονται στο στομάχι τους σαν να είναι κάδος ανακύκλωσης συναισθημάτων.

Τελικά, η απώλεια βάρους δεν αφορά μόνο τις θερμίδες ή τη γυμναστική. Είναι μια συνολική διαδικασία που συνδέεται με την ψυχολογία, τις συνήθειες και τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας και το φαγητό. Όσο πιο ισορροπημένη και θετική είναι αυτή η σχέση, τόσο πιο ουσιαστικά και σταθερά μπορούν να έρθουν τα αποτελέσματα.

Βιβλιογραφία

• Fairburn, C. G. (2008). Cognitive Behavior Therapy and Eating Disorders. Guilford Press.
• Macht, M. (2008). “How emotions affect eating: A five-way model.” Appetite, 50(1), 1–11.
• Konttinen, H. (2020). “Emotional eating and obesity in adults: The role of depression, sleep and genes.” Proceedings of the Nutrition Society, 79(3), 283–289.
• Harvard T.H. Chan School of Public Health. “The Nutrition Source: Diet and Weight Loss.”
• American Psychological Association (APA). “Stress and Eating.”
• World Health Organization (WHO). Healthy diet factsheets and obesity reports.