Σχολικός εκφοβισμός και πολεμικές τέχνες: Μπορούν πραγματικά να βοηθήσουν;
Ένα πρόβλημα που υπήρχε πάντα
Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο. Τα τελευταία χρόνια συζητιέται περισσότερο, όμως η βία μέσα στα σχολεία υπήρχε εδώ και δεκαετίες, είτε ανάμεσα σε μαθητές είτε ακόμη και από ενήλικες προς παιδιά. Παλαιότερες γενιές μεγάλωσαν σε σχολικά περιβάλλοντα όπου οι φωνές, οι τιμωρίες και πολλές φορές η σωματική βία θεωρούνταν «φυσιολογικά» μέσα διαπαιδαγώγησης. Δυστυχώς, όταν η βία αντιμετωπίζεται σαν κάτι συνηθισμένο, περνά εύκολα και στις σχέσεις μεταξύ των παιδιών.
Σήμερα το bullying αποτελεί ένα σοβαρό κοινωνικό και παιδαγωγικό ζήτημα που επηρεάζει παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς. Και όσο κι αν όλοι ψάχνουν μια γρήγορη λύση, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Οι άνθρωποι λατρεύουν τις εύκολες απαντήσεις σε δύσκολα προβλήματα. Κάπως έτσι πουλιούνται και τα “10 βήματα για τέλειο παιδί” στο διαδίκτυο.
Από πού ξεκινά η επιθετικότητα στα παιδιά;
Η παιδική επιθετικότητα δεν εμφανίζεται τυχαία. Σύμφωνα με την ψυχολογία, επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες:
- το οικογενειακό περιβάλλον,
- οι εμπειρίες του παιδιού,
- η στάση των ενηλίκων απέναντι στη βία,
- η έλλειψη συναισθηματικής ασφάλειας,
- αλλά και το ίδιο το σχολικό κλίμα.
Ένα παιδί που εκδηλώνει συστηματικά επιθετική συμπεριφορά συχνά κρύβει θυμό, ανασφάλεια ή συναισθηματικό πόνο. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δικαιολογείται η συμπεριφορά του, αλλά ότι χρειάζεται ουσιαστική καθοδήγηση και όχι μόνο τιμωρία.
Από την άλλη πλευρά, τα παιδιά που δέχονται εκφοβισμό πολλές φορές φοβούνται να μιλήσουν, νιώθουν ντροπή ή πιστεύουν ότι δεν θα τα καταλάβει κανείς. Για αυτό είναι πολύ σημαντικό οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το παιδί θα αισθάνεται ασφάλεια να εκφραστεί.
Μπορούν οι πολεμικές τέχνες να βοηθήσουν;
Τα τελευταία χρόνια πολλοί γονείς στρέφονται στις πολεμικές τέχνες θεωρώντας ότι αποτελούν λύση απέναντι στο bullying. Η αλήθεια όμως είναι πιο σύνθετη.
Οι πολεμικές τέχνες μπορούν να βοηθήσουν αρκετά παιδιά:
- να βελτιώσουν την αυτοπειθαρχία τους,
- να αποκτήσουν καλύτερο έλεγχο του σώματος,
- να ενισχύσουν την αυτοπεποίθησή τους,
- και να μάθουν να διαχειρίζονται πιο σωστά την ένταση και τα συναισθήματά τους.
Ωστόσο, δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά. Κάθε παιδί έχει διαφορετική προσωπικότητα, διαφορετικές εμπειρίες και διαφορετικές ανάγκες. Ένα μάθημα πολεμικών τεχνών δεν αλλάζει μαγικά τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου. Αν ήταν τόσο απλό, θα λύναμε τα κοινωνικά προβλήματα με δύο προπονήσεις και μια ζώνη άλλου χρώματος.
Η σημασία του σωστού δασκάλου
Οι πολεμικές τέχνες μπορούν να έχουν θετική επίδραση όταν διδάσκονται με παιδαγωγική προσέγγιση, σεβασμό και σωστές αξίες. Όμως, αν η εκπαίδευση βασίζεται μόνο στην επιβολή, στον ανταγωνισμό ή στην καλλιέργεια υπεροχής απέναντι στους άλλους, τότε μπορεί να οδηγήσει στο αντίθετο αποτέλεσμα.
Για αυτό σημαντικό ρόλο δεν παίζει μόνο η τέχνη που θα επιλέξει ένα παιδί, αλλά και ο άνθρωπος που τη διδάσκει.
Ο πραγματικός στόχος δεν είναι να μάθει το παιδί να χτυπά καλύτερα, αλλά να αποκτήσει αυτοέλεγχο, σεβασμό και σωστή διαχείριση των συγκρούσεων.
Η ουσιαστική αντιμετώπιση του bullying
Σήμερα η επιστημονική κοινότητα θεωρεί ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού είναι η πρόληψη και η σωστή εκπαίδευση.
Τα παιδιά χρειάζονται:
- συναισθηματική στήριξη,
- σωστά πρότυπα,
- εκπαίδευση στην ενσυναίσθηση,
- ασφαλές σχολικό περιβάλλον,
- και ουσιαστική επικοινωνία με γονείς και εκπαιδευτικούς.
Το bullying δεν αντιμετωπίζεται μόνο με τιμωρίες ή με την ιδέα ότι «το παιδί πρέπει να μάθει να αμύνεται». Αντιμετωπίζεται όταν τα παιδιά μάθουν να σέβονται τον εαυτό τους και τους άλλους, αλλά και όταν οι ενήλικες σταματήσουν να υποτιμούν τη σοβαρότητα του προβλήματος.
Βιβλιογραφία
- Olweus, D. (1993). Bullying at School: What We Know and What We Can Do. Blackwell Publishing.
- American Psychological Association (APA). Bullying and Child Development Resources.
- Craig, W., & Pepler, D. (2007). Understanding bullying: From research to practice. Canadian Psychology.
- Espelage, D. L., & Swearer, S. M. (2011). Bullying in North American Schools. Routledge.
- UNESCO (2019). Behind the Numbers: Ending School Violence and Bullying.
