Όταν το παιδί δυσκολεύεται: Γιατί η βοήθεια δεν αφορά μόνο το παιδί
Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί δυσκολεύεται;
Όταν ένα παιδί παρουσιάζει δυσκολίες στη συμπεριφορά, στη μάθηση, στις σχέσεις του ή στη διαχείριση των συναισθημάτων του, η προσοχή στρέφεται συνήθως αποκλειστικά σε εκείνο. Οι γονείς αναζητούν απαντήσεις, λύσεις και τρόπους υποστήριξης με στόχο να βοηθήσουν το παιδί τους να ξεπεράσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει.
Ωστόσο, κανένα παιδί δεν αναπτύσσεται απομονωμένα. Μεγαλώνει μέσα σε ένα σύστημα σχέσεων, συναισθημάτων, κανόνων, προσδοκιών και καθημερινών αλληλεπιδράσεων που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται.
Για τον λόγο αυτό, πολλές φορές η ουσιαστική υποστήριξη του παιδιού περνά μέσα από την ενδυνάμωση ολόκληρης της οικογένειας και, όπου χρειάζεται, από τη Συμβουλευτική Γονέων. (Εσωτερικός σύνδεσμος προς τη σχετική υπηρεσία.)
Το παιδί δεν μεγαλώνει σε κενό
Κανένα παιδί δεν μεγαλώνει απομονωμένο από το περιβάλλον του. Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο μαθαίνει να επικοινωνεί, να εκφράζει τα συναισθήματά του, να διαχειρίζεται τις δυσκολίες και να δημιουργεί σχέσεις με τους άλλους.
Οι καθημερινές αλληλεπιδράσεις μέσα στην οικογένεια συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας, της αυτοεκτίμησης και της ψυχικής ανθεκτικότητας του παιδιού. Όταν οι σχέσεις χαρακτηρίζονται από ασφάλεια, αποδοχή, συνέπεια και σεβασμό, το παιδί αποκτά σταθερές βάσεις για τη συναισθηματική και κοινωνική του ανάπτυξη.
Αντίθετα, όταν η οικογένεια βιώνει έντονο άγχος, συνεχείς συγκρούσεις, δυσκολίες επικοινωνίας ή σημαντικές αλλαγές, το παιδί επηρεάζεται άμεσα, ακόμη και όταν οι ενήλικες προσπαθούν να το προστατεύσουν από αυτές.
Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» που σπάνια συζητάμε
Όταν ένα παιδί εμφανίζει δυσκολίες, η συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως αποκλειστικά στη συμπεριφορά ή στις σχολικές του επιδόσεις. Αναζητούμε τι συμβαίνει στο παιδί, τι χρειάζεται να αλλάξει ή ποια παρέμβαση θα το βοηθήσει περισσότερο.
Υπάρχει όμως ένας «ελέφαντας στο δωμάτιο» που συχνά αποφεύγουμε να συζητήσουμε: η επίδραση που ασκεί το οικογενειακό περιβάλλον στην καθημερινότητα και στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς ευθύνονται για κάθε δυσκολία που εμφανίζει ένα παιδί. Η ανάπτυξή του επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η ιδιοσυγκρασία, οι βιολογικοί και νευροαναπτυξιακοί παράγοντες, το σχολικό περιβάλλον και οι κοινωνικές εμπειρίες.
Ωστόσο, οι σχέσεις μέσα στην οικογένεια αποτελούν πάντοτε σημαντικό μέρος της συνολικής εικόνας.
Το άγχος, οι προσδοκίες, οι ρόλοι που αναλαμβάνει κάθε μέλος της οικογένειας, οι τρόποι επικοινωνίας και οι στρατηγικές αντιμετώπισης των δυσκολιών επηρεάζουν το πώς το παιδί αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.
Η οικογένεια δεν είναι το πρόβλημα. Είναι όμως πάντοτε μέρος της λύσης.
Όταν γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε, αλλά δυσκολευόμαστε να το εφαρμόσουμε
Πολλοί γονείς γνωρίζουν θεωρητικά τι χρειάζεται το παιδί τους. Έχουν διαβάσει βιβλία, έχουν παρακολουθήσει σεμινάρια, έχουν συζητήσει με ειδικούς και έχουν λάβει πολύτιμες συμβουλές.
Κι όμως, αρκετές φορές δυσκολεύονται να εφαρμόσουν όσα ήδη γνωρίζουν.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η απάντηση δεν βρίσκεται συνήθως στην έλλειψη γνώσεων. Συχνά σχετίζεται με βαθύτερους παράγοντες, όπως προσωπικά βιώματα, οικογενειακές εμπειρίες, άγχη, φόβοι ή προσδοκίες που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένας γονέας ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού του.
Η γονεϊκότητα έχει την ιδιαίτερη ιδιότητα να ενεργοποιεί κομμάτια του εαυτού μας που ίσως δεν είχαμε συνειδητοποιήσει μέχρι τότε. Μπορεί να φέρει στην επιφάνεια ανασφάλειες, φόβους ή εμπειρίες από τη σχέση με τους δικούς μας γονείς.
Αυτό δεν αποτελεί αδυναμία. Αντίθετα, αποτελεί μια φυσιολογική ανθρώπινη εμπειρία που μπορεί να γίνει αφετηρία προσωπικής ανάπτυξης και ουσιαστικής αλλαγής.
Όταν η δυσκολία αφορά ολόκληρη την οικογένεια
Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή μιας οικογένειας όπου οι δυσκολίες επηρεάζουν όλα τα μέλη της.
Παραδείγματα τέτοιων καταστάσεων είναι:
- Συχνές συγκρούσεις μεταξύ γονέων και παιδιών.
- Δυσκολίες επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια.
- Εμφάνιση μαθησιακών δυσκολιών ή συναισθηματικών δυσκολιών στο παιδί. (Εσωτερικός σύνδεσμος προς το άρθρο «Μαθησιακές Δυσκολίες στα Παιδιά».)
- Μεγάλες αλλαγές, όπως διαζύγιο, μετακόμιση ή απώλεια αγαπημένου προσώπου.
- Εφηβεία και οι προκλήσεις που τη συνοδεύουν.
- Αυξημένο άγχος ή εξουθένωση των γονέων.
- Διαφωνίες σχετικά με τον τρόπο διαπαιδαγώγησης.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι γονείς καλούνται να διαχειριστούν και νευροαναπτυξιακές δυσκολίες, όπως η ΔΕΠΥ, γεγονός που κάνει ακόμη πιο σημαντική τη συνεργασία οικογένειας, σχολείου και ειδικών. (Εσωτερικός σύνδεσμος προς το άρθρο για τη ΔΕΠΥ.)
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η δυσκολία δεν αφορά αποκλειστικά ένα άτομο, αλλά επηρεάζει τη συνολική λειτουργία του οικογενειακού συστήματος.
Ο ρόλος της Συμβουλευτικής Γονέων
Η Συμβουλευτική Γονέων δεν έχει ως στόχο να κρίνει ή να αξιολογήσει τους γονείς. Δεν προσφέρει έτοιμες συνταγές ούτε αναζητά «σωστούς» και «λάθος» τρόπους διαπαιδαγώγησης.
Αντίθετα, αποτελεί μια διαδικασία υποστήριξης και ενδυνάμωσης μέσα από την οποία οι γονείς μπορούν να:
- κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες των παιδιών τους,
- αναγνωρίσουν δυσλειτουργικά μοτίβα επικοινωνίας,
- διαχειριστούν αποτελεσματικότερα δύσκολες καταστάσεις,
- βελτιώσουν τη σχέση τους με το παιδί,
- αναπτύξουν δεξιότητες ενσυναίσθησης και ενεργητικής ακρόασης,
- θέτουν σαφή και σταθερά όρια με σεβασμό,
- ενισχύσουν τη συνεργασία μεταξύ των γονέων,
- βρουν νέους τρόπους σύνδεσης με την οικογένειά τους.
Πάνω απ' όλα, η συμβουλευτική βοηθά τους γονείς να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι απέναντι στις προκλήσεις της γονεϊκότητας.
