Παιδιά και οθόνες . Μέρος 2: Πώς επηρεάζονται η προσοχή, η μνήμη και η σχολική επίδοση.
Γιατί οι οθόνες δυσκολεύουν τη συγκέντρωση και τη μάθηση των παιδιών;
Στο πρώτο μέρος της σειράς είδαμε ότι η υπερβολική χρήση οθονών δεν αποτελεί απλώς μια καθημερινή συνήθεια, αλλά μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται ο παιδικός εγκέφαλος. Σε αυτό το δεύτερο μέρος θα εξετάσουμε πώς η συνεχής έκθεση σε ψηφιακά ερεθίσματα επηρεάζει τη συγκέντρωση, τη μάθηση και τη σχολική απόδοση.
Ο εγκέφαλος του παιδιού μαθαίνει μέσα από την προσοχή
Η μάθηση δεν ξεκινά από το βιβλίο ούτε από το σχολείο. Ξεκινά από την ικανότητα του παιδιού να συγκεντρώνει την προσοχή του σε μία δραστηριότητα για αρκετό χρόνο.
Κάθε φορά που ένα παιδί διαβάζει ένα κείμενο, λύνει μια άσκηση ή ακούει τον εκπαιδευτικό του, ο εγκέφαλος καλείται να επεξεργαστεί πληροφορίες, να τις οργανώσει και να τις αποθηκεύσει στη μνήμη. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, υπομονή και ενεργή συμμετοχή.
Οι ψηφιακές συσκευές, αντίθετα, λειτουργούν με πολύ διαφορετικό τρόπο. Η συνεχής εναλλαγή εικόνων, ήχων και πληροφοριών προσφέρει έντονα και άμεσα ερεθίσματα, εκπαιδεύοντας τον εγκέφαλο να αναζητά διαρκώς κάτι νέο και πιο εντυπωσιακό.
Όταν η γρήγορη εναλλαγή γίνεται συνήθεια
Τα περισσότερα ψηφιακά παιχνίδια, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι σύντομες πλατφόρμες βίντεο είναι σχεδιασμένα ώστε να κρατούν τον χρήστη σε συνεχή εγρήγορση.
Για ένα παιδί, αυτή η συνεχής αλλαγή εικόνων και πληροφοριών μπορεί να κάνει πιο δύσκολη την ενασχόληση με δραστηριότητες που απαιτούν μεγαλύτερη διάρκεια συγκέντρωσης, όπως η ανάγνωση ενός βιβλίου, η επίλυση ενός προβλήματος ή η μελέτη ενός μαθήματος.
Δεν σημαίνει ότι οι οθόνες «καταστρέφουν» τη συγκέντρωση. Σημαίνει όμως ότι, όταν χρησιμοποιούνται χωρίς όρια και για πολλές ώρες καθημερινά, μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο το παιδί συνηθίζει να μαθαίνει.
Γιατί το διάβασμα κουράζει περισσότερο;
Πολλοί γονείς παρατηρούν ότι το παιδί μπορεί να παρακολουθεί βίντεο ή να παίζει ηλεκτρονικά παιχνίδια για αρκετή ώρα, αλλά δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί ακόμη και λίγα λεπτά πάνω από ένα βιβλίο.
Αυτό δεν οφείλεται απαραίτητα σε έλλειψη ικανότητας ή ενδιαφέροντος.
Η ανάγνωση απαιτεί διαφορετικές γνωστικές λειτουργίες. Ο εγκέφαλος καλείται να δημιουργήσει εικόνες, να κατανοήσει έννοιες, να συγκρατήσει πληροφορίες και να συνδέσει ιδέες. Πρόκειται για μια πολύ πιο ενεργητική διαδικασία από την παθητική παρακολούθηση γρήγορου οπτικοακουστικού περιεχομένου.
Η διάσπαση της προσοχής δεν τελειώνει όταν κλείσει η οθόνη
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που αναδεικνύουν οι επιστημονικές μελέτες είναι ότι η παρουσία του κινητού τηλεφώνου ή άλλων ψηφιακών συσκευών δίπλα στο παιδί μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωσή του, ακόμη και όταν δεν τις χρησιμοποιεί.
Οι ειδοποιήσεις, η προσμονή ενός μηνύματος ή η απλή παρουσία της συσκευής αρκούν πολλές φορές για να διακόπτουν την εστιασμένη προσοχή. Έτσι, η μελέτη γίνεται πιο κουραστική και απαιτεί περισσότερο χρόνο, ενώ αυξάνεται η πιθανότητα λαθών ή δυσκολίας στην κατανόηση.
Τι μπορούν να παρατηρήσουν οι γονείς;
Δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που χρησιμοποιεί οθόνες θα παρουσιάσει δυσκολίες στη μάθηση. Ωστόσο, αξίζει να προβληματιστούμε όταν παρατηρούμε συστηματικά ότι το παιδί:
- δυσκολεύεται να ολοκληρώσει μια εργασία χωρίς διακοπές,
- εγκαταλείπει εύκολα δραστηριότητες που απαιτούν προσπάθεια,
- δείχνει να βαριέται γρήγορα την ανάγνωση,
- χρειάζεται συνεχώς νέα ερεθίσματα για να διατηρήσει το ενδιαφέρον του,
- δυσκολεύεται να θυμηθεί όσα μόλις μελέτησε.
Η έγκαιρη παρατήρηση δεν έχει στόχο να ανησυχήσει τους γονείς, αλλά να βοηθήσει στην υιοθέτηση πιο ισορροπημένων καθημερινών συνηθειών.
Συμπέρασμα
Οι ψηφιακές συσκευές αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας και μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη όταν χρησιμοποιούνται σωστά. Ωστόσο, η υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση τους μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη της προσοχής, της μνήμης και της μαθησιακής διαδικασίας, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες.
Η ισορροπία, η σωστή καθοδήγηση από τους γονείς και η ενίσχυση δραστηριοτήτων όπως το διάβασμα, το δημιουργικό παιχνίδι και η κοινωνική αλληλεπίδραση αποτελούν σημαντικά στοιχεία για μια υγιή ανάπτυξη.
Στο 3ο μέρος της σειράς θα εξετάσουμε πώς η υπερβολική χρήση οθονών επηρεάζει τον ύπνο, τα συναισθήματα, την κοινωνική συμπεριφορά και τη συνολική ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.
Βιβλιογραφία (APA 7)
American Academy of Pediatrics. (2016). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5), e20162591. https://doi.org/10.1542/peds.2016-2591
Madigan, S., Browne, D., Racine, N., Mori, C., & Tough, S. (2019). Association Between Screen Time and Children's Performance on a Developmental Screening Test. JAMA Pediatrics, 173(3), 244-250. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2018.5056
World Health Organization. (2019). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. Geneva: WHO.
Christakis, D. A. (2018). Interactive Media Use at Younger Than the Age of 2 Years. Pediatrics, 141(Supplement 2), S57-S62. https://doi.org/10.1542/peds.2016-1758J
Common Sense Media. (2021). The Common Sense Census: Media Use by Kids Age Zero to Eight.
OECD. (2021). 21st-Century Readers: Developing Literacy Skills in a Digital World. Paris: OECD Publishing.
📚 Διαβάστε επίσης
🔹 Μέρος 1: Παιδιά και οθόνες: Πώς επηρεάζουν τη συγκέντρωση, τη μάθηση και την ανάπτυξη.
🔹 Πώς καταλαβαίνω αν το παιδί μου δυσκολεύεται στη συγκέντρωση;
