Πώς καταλαβαίνω αν το παιδί μου δυσκολεύεται στη συγκέντρωση;
Τα σημάδια που αξίζει να προσέξουν οι γονείς και πότε χρειάζεται υποστήριξη
Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν βλέπουν το παιδί τους να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στο σχολείο, στη μελέτη ή ακόμη και σε απλές δραστηριότητες της καθημερινότητας.
«Γιατί δεν κάθεται να διαβάσει;»
«Γιατί πρέπει να του επαναλαμβάνω συνεχώς τις οδηγίες;»
«Γιατί ξεκινά κάτι και δεν το ολοκληρώνει;»
«Μήπως έχει ΔΕΠΥ;»
Η δυσκολία στη συγκέντρωση, όμως, δεν σημαίνει αυτόματα ότι ένα παιδί έχει κάποια διαταραχή ή μαθησιακή δυσκολία.
Η προσοχή επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: την ηλικία, τον ύπνο, την κούραση, το άγχος, το ενδιαφέρον για τη δραστηριότητα, το περιβάλλον, τις μαθησιακές απαιτήσεις και τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού.
Το σημαντικό δεν είναι μια μεμονωμένη στιγμή αφηρημάδας.
Αυτό που χρειάζεται να παρατηρήσουμε είναι πόσο συχνά εμφανίζεται η δυσκολία, πόσο διαρκεί και πόσο επηρεάζει την καθημερινότητα του παιδιού.
Τι σημαίνει πραγματικά «δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί»;
Η συγκέντρωση δεν είναι μία απλή ικανότητα.
Για να ολοκληρώσει ένα παιδί μια εργασία χρειάζεται να μπορεί:
- να εστιάσει την προσοχή του,
- να αγνοήσει άσχετους περισπασμούς,
- να συγκρατήσει οδηγίες,
- να οργανώσει τα βήματα μιας δραστηριότητας,
- να διαχειριστεί τον χρόνο του,
- να επιμείνει ακόμη και όταν κάτι είναι δύσκολο ή βαρετό,
- να επιστρέψει στην εργασία όταν αποσπαστεί.
Γι' αυτό πολλές φορές αυτό που περιγράφουμε ως «έλλειψη συγκέντρωσης» μπορεί να συνδέεται και με δυσκολίες στην οργάνωση, στη μνήμη εργασίας ή γενικότερα στις εκτελεστικές λειτουργίες.
7 σημάδια που μπορεί να δείχνουν δυσκολία στη συγκέντρωση
1. Αποσπάται πολύ εύκολα
Ένας ήχος, μια κίνηση, ένα αντικείμενο πάνω στο γραφείο ή ακόμη και μια δική του σκέψη μπορεί να διακόψει τη δραστηριότητά του.
Όλα τα παιδιά αποσπώνται κάποιες φορές.
Η δυσκολία γίνεται πιο σημαντική όταν το παιδί χάνει συνεχώς τον στόχο της δραστηριότητας και δυσκολεύεται να επιστρέψει σε αυτήν.
2. Δυσκολεύεται να ολοκληρώσει αυτό που ξεκίνησε
Μπορεί να ξεκινά μια εργασία αλλά:
- να την εγκαταλείπει στη μέση,
- να περνά από τη μία δραστηριότητα στην άλλη,
- να χρειάζεται συνεχείς υπενθυμίσεις,
- να ξεχνά τι ακριβώς έπρεπε να κάνει.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν προσπαθεί.
Μερικές φορές το παιδί δυσκολεύεται να οργανώσει τα βήματα που χρειάζονται για να φτάσει από την αρχή στο τέλος.
3. Ξεχνά συχνά οδηγίες και υποχρεώσεις
Το παιδί μπορεί να ξεχνά:
- τι του ζητήθηκε,
- τις σχολικές του εργασίες,
- αντικείμενα που χρειάζεται,
- τα επόμενα βήματα μιας δραστηριότητας.
Ιδιαίτερα οι πολλές και σύνθετες οδηγίες μπορεί να είναι δύσκολο να συγκρατηθούν.
4. Δυσκολεύεται να οργανώσει τον χρόνο και τις εργασίες του
Μπορεί να μην ξέρει από πού να ξεκινήσει.
Να καθυστερεί υπερβολικά.
Να υποτιμά τον χρόνο που χρειάζεται.
Να απογοητεύεται όταν βλέπει πολλές εργασίες μαζί.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι πάντα η έλλειψη διάθεσης. Μπορεί να υπάρχει δυσκολία στην οργάνωση και στον προγραμματισμό.
5. Φαίνεται συχνά να μην ακούει
Ο γονιός μπορεί να μιλά και το παιδί να μοιάζει «χαμένο στις σκέψεις του».
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αγνοεί σκόπιμα τον ενήλικα.
Μπορεί απλώς η προσοχή του να έχει στραφεί αλλού και να μην έχει επεξεργαστεί πλήρως όσα άκουσε.
6. Κάνει συχνά λάθη απροσεξίας
Μπορεί να γνωρίζει την απάντηση αλλά:
- να παραλείπει λέξεις,
- να μην προσέχει την εκφώνηση,
- να ξεχνά ένα βήμα,
- να παραδίδει μια εργασία χωρίς να την ελέγξει.
Όταν αυτά τα λάθη εμφανίζονται συστηματικά, αξίζει να εξετάσουμε τι δυσκολεύει το παιδί.
7. Η μελέτη μετατρέπεται καθημερινά σε εξαντλητική διαδικασία
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια είναι όταν μια εργασία που θα μπορούσε να ολοκληρωθεί σε σχετικά περιορισμένο χρόνο διαρκεί πολύ περισσότερο λόγω συνεχών διακοπών, υπενθυμίσεων και συγκρούσεων.
Το αποτέλεσμα είναι συχνά να εξαντλείται τόσο το παιδί όσο και ο γονιός.
Γιατί ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί;
Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία.
Η συγκέντρωση μπορεί να επηρεάζεται από:
✔️ ανεπαρκή ή κακής ποιότητας ύπνο,
✔️ κούραση,
✔️ άγχος και συναισθηματική πίεση,
✔️ έντονους περισπασμούς στο περιβάλλον,
✔️ υπερβολικά απαιτητικές ή ακατάλληλες για το επίπεδο του παιδιού εργασίες,
✔️ μαθησιακές δυσκολίες,
✔️ δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες,
✔️ αναπτυξιακές ή άλλες δυσκολίες,
✔️ διαταραχές που επηρεάζουν την προσοχή, όπως η ΔΕΠΥ.
Γι' αυτό είναι σημαντικό να μην βιαζόμαστε να βάλουμε μια «ταμπέλα».
Η δυσκολία συγκέντρωσης είναι ένα σύμπτωμα που χρειάζεται να κατανοηθεί μέσα στο συνολικό πλαίσιο της ζωής και της ανάπτυξης του παιδιού.
Δυσκολία συγκέντρωσης σημαίνει ΔΕΠΥ;
Όχι.
Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί χωρίς να έχει ΔΕΠΥ.
Η διάγνωση της ΔΕΠΥ δεν βασίζεται σε μία συμπεριφορά ούτε μπορεί να γίνει μέσα από ένα απλό τεστ στο διαδίκτυο.
Χρειάζεται συνολική αξιολόγηση από κατάλληλους επαγγελματίες και εξέταση της λειτουργικότητας του παιδιού σε διαφορετικά περιβάλλοντα και καταστάσεις.
Το γεγονός ότι ένα παιδί μπορεί να συγκεντρώνεται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα παιχνίδι ή σε κάτι που αγαπά δεν αρκεί από μόνο του ούτε για να επιβεβαιώσει ούτε για να αποκλείσει μια δυσκολία προσοχής.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;
Δημιουργήστε ένα σταθερό πρόγραμμα
Η προβλεψιμότητα βοηθά το παιδί να γνωρίζει τι ακολουθεί και μειώνει την ανάγκη για συνεχείς διαπραγματεύσεις.
Περιορίστε τους περισπασμούς
Κατά τη διάρκεια της μελέτης είναι χρήσιμο να περιορίζονται:
- η τηλεόραση,
- το κινητό,
- οι ειδοποιήσεις,
- τα περιττά αντικείμενα πάνω στο γραφείο.
Δώστε σύντομες και σαφείς οδηγίες
Αντί για πολλές οδηγίες μαζί, δώστε μία ή δύο κάθε φορά.
Ζητήστε από το παιδί να σας πει με δικά του λόγια τι χρειάζεται να κάνει.
Χωρίστε τις μεγάλες εργασίες σε μικρότερα βήματα
Το «κάνε όλα τα μαθήματά σου» μπορεί να φαίνεται τεράστιο.
Το «ξεκινάμε με τις δύο πρώτες ασκήσεις» είναι πολύ πιο συγκεκριμένο και διαχειρίσιμο.
Προγραμματίστε μικρά διαλείμματα
Η συνεχής απαίτηση για συγκέντρωση μπορεί να κουράσει το παιδί.
Τα σύντομα, οργανωμένα διαλείμματα μπορούν να βοηθήσουν στην επαναφορά της προσοχής.
Ενισχύστε την προσπάθεια
Η συνεχής κριτική μπορεί να δημιουργήσει την πεποίθηση:
«Δεν τα καταφέρνω.»
Αντίθετα, η αναγνώριση της προσπάθειας βοηθά το παιδί να αναπτύξει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και επιμονή.
Πότε χρειάζεται να αναζητήσουμε υποστήριξη;
Αξίζει να ζητηθεί η γνώμη ειδικού όταν η δυσκολία:
- επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα,
- εμφανίζεται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα,
- επηρεάζει σημαντικά τη σχολική επίδοση,
- δημιουργεί καθημερινές συγκρούσεις,
- δυσκολεύει τις σχέσεις του παιδιού,
- προκαλεί έντονη απογοήτευση ή χαμηλή αυτοεκτίμηση,
- συνυπάρχει με άλλες μαθησιακές, αναπτυξιακές ή συναισθηματικές δυσκολίες.
Η αξιολόγηση δεν γίνεται για να «κολλήσει μια ταμπέλα» στο παιδί.
Γίνεται για να κατανοήσουμε τι ακριβώς το δυσκολεύει και ποια μορφή υποστήριξης μπορεί πραγματικά να το βοηθήσει.
Συμπέρασμα
Κάθε παιδί μπορεί κάποιες φορές να αφαιρεθεί, να βαρεθεί ή να δυσκολευτεί να ολοκληρώσει μια εργασία.
Η περιστασιακή αφηρημάδα είναι μέρος της παιδικής ηλικίας.
Όταν όμως η δυσκολία στη συγκέντρωση είναι επίμονη και επηρεάζει ουσιαστικά τη μάθηση, την καθημερινότητα ή την αυτοπεποίθηση του παιδιού, αξίζει να διερευνηθεί.
Το σημαντικό δεν είναι να ρωτήσουμε μόνο:
«Γιατί δεν συγκεντρώνεται;»
Αλλά:
«Τι είναι αυτό που το δυσκολεύει να συγκεντρωθεί και πώς μπορούμε να το βοηθήσουμε;»
Γιατί πίσω από μια δυσκολία δεν βρίσκεται πάντα η έλλειψη προσπάθειας.
Μερικές φορές βρίσκεται ένα παιδί που προσπαθεί περισσότερο απ' όσο φαίνεται.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
📚 Βιβλιογραφία
